ATENEO BARROCO 2026
8ª EDICIÓN

SANTIAGO DE COMPOSTELA
6-20 OUTUBRO 2026

INSTRUMENTAL #2 
de instrumentos, mestres, intérpretes, novos e vellos estilos, improvisacións, voces, idiomas, homenaxes, xéneros e viaxes

Cores, timbres, formas, materiais, épocas, imaxes, técnicas, estilos… os instrumentos teñen sido cómplices da creación, vehículos de emoción, inspiradores de obras, transmisores de sentimentos, ferramentas de traballo, música de músicos… Con tan rica e fermosa fonte de inspiración, tan apaixonante e sólida base de traballo, e sen esquecer a ese outro menos tanxible instrumento que o intérprete leva consigo sempre enriba, a voz, construímos a programación de dúas edicións consecutivas, a sétima e a actual oitava, do festival Ateneo Barroco. “INSTRUMENTAL” é o título común ás programacións dos Ateneos Barrocos 2025 e a presente 2026, festival que dende a súa creación en 2019 propón cada ano unha nova perspectiva de achegamento ao vasto e riquísimo mundo da música antiga e barroca, nunha constante busca por ofrecer puntos de vista e de reflexión, de abordaxe e descubrimento, que contribúan ao coñecemento e difusión deste magno patrimonio musical e cultural.

Afronta, así, con ilusión e altas expectativas, a asociación Ateneo de Santiago unha etapa de maduración, crecemento e consolidación que conduza até a súa primeira década de vida a un festival que xa atesoura uns resultados nada sinxelos de acadar para un evento novel, especialmente tras un primeiro lustro de actividades que estivo marcado en boa parte polo devir e as circunstancias extraordinarias determinadas pola pandemia provocada pola Covid 19. Así, animados e impulsados pola magnífica acollida do público compostelán e galego, polo alto nivel artístico acadado, o excelente impacto a nivel de difusión e comunicación e, en resumo, a boa imaxe e sensacións deixadas polas sete primeiras edicións do festival, o Ateneo de Santiago ten preparada a oitava edición do Festival Ateneo Barroco para o mes de outubro de 2026.

O Festival Ateneo Barroco toma como punto de partida as músicas antigas e do Barroco, músicas que ben poden simbolizar un período de intercambio e diálogo cultural no que o Camiño de Santiago resultaba transcendental e no que podemos atopar un espello no que mirarnos e inspirarnos, especialmente en momentos históricos como o actual, no que a tolerancia, a comprensión, o debate e a solidariedade a través da música, linguaxe universal, resultan máis imprescindibles que nunca para a convivencia. O Festival Ateneo Barroco vén demostrando dende a súa primeira edición a súa vocación de plataforma de mostra, de intercambio e de diálogo dos artistas e intérpretes galegos, recoñecidos especialistas que teñen centrado os seus esforzos formativos e a súa traxectoria profesional e investigadora na música antiga, con prestixiosos músicos e artistas nacionais chegados de diferentes comunidades e internacionais; fórmula que, sen dúbida, enriquece a experiencia musical dos asistentes a este, aínda novo, certame, que, ao tempo que recoloca a Santiago de Compostela como un punto de referencia na escena musical nacional, contribúe a asentar un tecido musical e artístico que favorece a creación, con criterio, dunha cimentación sólida para a edificación dun festival con vocación de continuidade, crecemento e expansión que madura edición a edición. Como non podería ser tampouco doutro xeito, a igualdade é un dos principios e obxectivos primordiais do festival Ateneo Barroco a todos os niveis, facendo promoción activa da participación de mulleres, creadoras, intérpretes, artistas e investigadoras, dunha maneira responsable, visible e protagonista.

Neste proxecto de programación que titulamos “INSTRUMENTAL” e arrancou na edición 2025 do festival, un ou dous instrumentos, ou familias de instrumentos, adquiren una presenza especial e esencial en cada concerto. Se na edición de 2025, o público puido descubrir instrumentos como a musette ou o pardessus de viole (na actualidade “rarezas” que gozaron de difusión e popularidade no seu momento), as peculiaridades de instrumentos barrocos (óboe, frautas de pico, traverso, etc.) con respecto aos seus irmáns modernos, a rica variedade da familia dos laúdes, etc.; nesta edición 2026 poderá descubrir máis instrumentos pouco comúns na actualidade como o quintón ou o colascione, á familia das violas de roda e zanfonas barrocas, as diferenzas entre o fagot ou o violín barrocos con respecto aos actuais, a transcendencia da voz como instrumento no Barroco, a variedade da liñaxe das violas da gamba ou a transcendencia e características técnicas do clavecín.

Liderado por Mercedes Hernández e Fernando Reyes, o grupo compostelán Resonet presenta en primicia, tras un longo período de investigación, o seu proxecto Os alegres días de Nápoles. O programa ten como eixo as obras do libro I Lieti Giorni di Napoli dedicado por Girolamo Montesardo en 1613 a Pedro Fernández de Castro, vicerrei de Nápoles e sétimo Conde de Lemos. Un rico e colorido grupo instrumental pouco común nos nosos días (tiorba, colascione, guitarra barroca e battente, arquilaúde, fagot, frautas, violas, percusións…) acompaña as canzonetas e os madrigais de Girolamo Montesardo, ás que poñen voz a soprano Mercedes Hernández, o contratenor David Sagastume e o tenor Christian Losada, e que presenta no Ateneo Barroco 2026 Resonet, un conxunto compostelán con 35 anos de carreira, historia e experiencia na música antiga, prestando unha frutífera e especial atención á recuperación das músicas relacionadas co Camiño de Santiago e Galicia.

Musicalmente falando, a inicios do século XVII prodúcese en varias cidades italianas unha serie de acontecementos que servirán de perfecto escenario para o nacemento dunha das máis grandes manifestacións artísticas da historia: a ópera. Nun programa encargo do festival que tamén presenta en primicia no Ateneo Barroco 2026, Ars Atlántica realiza unha viaxe polo fascinante universo das primeiras manifestacións operísticas, guiada polas creacións dos grandes autores deste contexto: Monteverdi, Caccini, Peri, Ferrari, Cavalli, Merula ou D’ India. Neste novo programa, enfocado no particular e decisivo momento do nacemento e dos primeiros pasos da ópera, Ars Atlántica e Manuel Vilas contan coa colaboración da soprano portuguesa Raquel Mendes, unha das voces con máis personalidade, talento, riqueza expresiva e proxección do seu país e do panorama europeo nas músicas antigas e do Barroco. Como instrumento acompañante neste novo proxecto de Ars Atlántica salienta a arpa barroca italiana a tre registri, un tipo de arpa que consta de tres filas de cordas paralelas e con moita presenza na Italia desta época.

O compostelán Xurxo Romaní, músico centrado na música tradicional e a música histórica, presenta no festival xunto á violagambista Anna Casademunt o seu proxecto Arc & Volta cun programa concibido a partir do repertorio francés do século XVIII para violas de roda e violas de gamba e interpretado con criterios históricos. O programa ideado por Xurxo Romaní inclúe danzas, sonatas e composicións de autores franceses pouco coñecidos nos nosos días como Delavigne, Boismortier, Montéclair, Anet ou Chédeville que evocan o espírito galante e pastoral que na corte de Versalles, coa música e a danza, buscaba recrear unha Arcadia ideal como símbolo de harmonía, sinxeleza e felicidade refinada. A atención instrumental no concerto de Xurxo Romaní con Arc & Volta é para as violas de roda e zanfonas, que no século XVIII pasaron de ser un instrumento popular asociado aos cegos e ao mundo rural a converterse tamén nun instrumento de moda entre a aristocracia.

Nesta proposta “instrumental” bianual (2025-2026) do Festival Ateneo Barroco non pode faltar o protagonismo dun instrumento capital no Barroco musical: o clavecín. Para o seu debut no festival, o clavecinista francés Bertrand Cuiller selecciona dúas das grandes especialidades do seu repertorio: a música inglesa dos virxinalistas e as sonatas para clave de Domenico Scarlatti. Entre Inglaterra, Italia e España transcorre esta viaxe temporal entre dúas revolucións na música para teclado: William Byrd e Domenico Scarlatti foron dous dos autores máis innovadores na música para teclado no seu tempo. William Byrd en Inglaterra, a cabalo entre os séculos XVI e XVII, onde gozou de ampla difusión o virxinal, dando nome a toda unha escola de compositores e instrumentistas de teclado. Domenico Scarlatti na primeira metade do XVIII, sobre todo nos últimos 25 anos da súa vida en Madrid, a onde chegou da man de Bárbara de Braganza e onde compuxo a maior parte das súas 555 sonatas para clave, a súa obra mestra de madurez e un tesouro musical de legado imborrable na historia da música, das que o talentoso, emprendedor e polifacético Bertrand Cuiller é un profundo coñecedor.

Versátil, sensible e activa violinista de sobresaínte prestixio, Lina Tur Bonet inaugura o festival Ateneo Barroco coa única compañía dos seus violíns barrocos e cun programa enfocado na obra para violín só dun dos grandes mestres do Barroco. O centro do programa de Lina Tur Bonet é unha selección das sonatas e partitas para violín de Johann Sebastian Bach, unha colección que, sen dúbida, é unha das obras máis importantes da literatura musical para violín só. Singulares, fermosas e conmovedoras, estas partitas e sonatas supoñen unha proba máis do incomparable talento e da mestría compositiva dun dos xenios máis grandes que ten dado a historia da música. Lina Tur Bonet é unha desas artistas cuxa fama traspasa fronteiras, desenvolvendo unha carreira como violinista e directora tan versátil como persoal; converteuse nunha violinista de referencia, sendo reclamada como solista e para dirixir, dende o seu violín, orquestras de primeira orde nos máis prestixiosos escenarios e festivais de todo o mundo.

O ineludible xenio de Johann Sebastian Bach protagoniza tamén o concerto de clausura desta oitava edición do festival a cargo de Accademia del Piacere, conxunto que, baixo a dirección artística do violagambista Fahmi Alqhai, se  afirmou como un dos conxuntos de música antiga e barroca máis salientables de Europa. Recoñecido pola audacia dos seus proxectos innovadores, a súa excelencia interpretativa e a súa poderosa presenza escénica, Accademia del Piacere sitúase á vangarda dunha interpretación historicamente informada pero profundamente emocional, galardoada con prestixiosos premios internacionais e aplaudida en boa parte dos escenarios e festivais máis importantes do mundo. Para os músicos alemáns, particularmente para os organistas, improvisar e compoñer arranxos sobre as coñecidas e sinxelas melodías dos corais da tradición luterana formou sempre parte do seu traballo diario; e Bach deixou centos de exemplos escritos ao longo de toda a súa vida, readaptando en decenas de ocasións unha mesma versión dun coral nunha demostración da súa mestría insuperable na arte do contrapunto, engadindo contramelodías e edificando verdadeiras fantasías. Cun cuarteto dun dos instrumentos máis dotados para o ideal de imitación da voz humana, a viola da gamba, tan querido e usado por Bach e tan capaz de pronunciar palabras sen dicilas dende un sinxelo xesto de arco, propón Accademia del Piacere unha imaxinativa recreación do día a día de Bach.

Estruturado en seis concertos, de diversas e ilustrativas temáticas, cada un dos concertos do Festival Ateneo Barroco 2026, dous presentados en primicia no festival, suporá unha experiencia musical única e completa avalada pola calidade dos músicos e a excelencia das músicas seleccionadas, onde tamén se poderá admirar o patrimonio cultural e artístico da cidade: teatros e salas de concerto, igrexas e espazos singulares como o Teatro Principal, o Paraninfo da Universidade, o Salón Teatro, o cinema Numax, a Capela do Parador Hostal dos Reis Católicos ou a Igrexa da Universidade. Como cada ano, o festival Ateneo Barroco fai unha coidadosa selección de intérpretes cunha numerosa e salientable presenza de artistas galegos, compartindo cartel con músicos nacionais e internacionais, todos artistas de singular relevancia, calidade, xenio e rigor na súa traxectoria. Aos conxuntos galegos Resonet, Ars Atlántica e Arc & Volta, que dirixen Fernando Reyes, Manuel Vilas e Xurxo Romaní, respectivamente, únense músicos e artistas da categoría e experiencia de Lina Tur Bonet, Bertrand Cuiller, Raquel Mendes ou Fahmi Alqhai e o seu conxunto Accademia del Piacere, nunha oitava edición do Ateneo Barroco na que músicos galegos, como Mercedes Hernández e Pablo Seoane, teñen protagonismo como solistas.

O Festival Ateneo Barroco atesoura tanto coherencia e unidade de programación como unha sobresaínte variedade no que a estilos e xéneros musicais se refire e que abarca unha programación que inclúe música para teclado, música de cámara, sonatas, suites e danzas, ópera, madrigais e cancións, música sacra, cortesá e tradicional, etc. Como cada ano, as interrelacións, conexións e proximidade de todos os programas dos seis concertos do Festival Ateneo Barroco poderían incluso facer difícil a elección dunha das múltiples temáticas e perspectivas entre as que se podería abordar a explicación do programa no seu conxunto. Esta multiplicidade de posibles perspectivas está enriquecida e aproveitada ao máximo no deseño das actividades complementarias do festival, un apartado formativo e divulgativo concibido para contribuír a enriquecer a experiencia e o coñecemento do público, de cuxa transcendencia somos particularmente conscientes e que medra cada edición, incluíndo actividades complementarias como conferencias (nesta oitava edición a cargo de Stefano Russomano, musicólogo, escritor e director da prestixiosa revista Scherzo), charlas e encontros cos músicos e os seus instrumentos, un ciclo de cinema, documental e música, e, por terceiro ano consecutivo, conta co seu propio club de lectura e programa sesións de improvisación musical, nas que o festival se abre a outros públicos e perspectivas de interpretación e da que son protagonistas os músicos da escena musical local e galega, nesta oportunidade o experimentado e polifacético compositor, pianista, escritor, filósofo e profesor Pablo Seoane.

Cunha longa experiencia na organización de actividades divulgativas en distintos eidos da cultura e convencido da oportunidade e do axeitado do momento, o Ateneo de Santiago decidiu hai oito anos promover esta nova proposta musical, orixinal e singular no territorio galego polos seus contidos e a súa concepción, gozando ao longo destes anos da colaboración e o apoio de institucións locais, provinciais, autonómicas e estatais como o Concello e a Universidade de Santiago, a Deputación da Coruña, a Xunta de Galicia (nas primeiras edicións do festival a través do programa “O teu Xacobeo” e nos últimos anos da Axencia Galega das Industrias Culturais, AGADIC) e o Instituto Nacional de las Artes Escénicas y de la Música do Ministerio de Cultura do Goberno de España.